Ayasofya Müzesi ve Mozaikleri


Ayasofya, 916 yıl kilise ve 480 yıl cami olarak kullanıldıktan sonra 1935 yılında müzeye çevrilmiştir. Sultanahmet müzesi, Tarihi Yarımada’nın kalbinde, Sultanahmet Camii ile Topkapı Sarayı arasında bulunmakta ve yüzlerce yıllık mozaikleri ile ziyaretçilerini beklemektedir. Mozaikleri tanıtmadan evvel müzenin giriş – çıkış bilgilerini de paylaşalım.

Giriş ücreti 30 TL olan Ayasofya müzesi ziyaret saatleri yaz dönemi (15 Nisan – 1 Kasım) için 09:00 – 19:00, kış dönemi (1 Kasım – 15 Nisan) içinse 09:00 – 17:00 olarak belirlenmiştir. Bilet gişeleri, ziyaret süresinin bitimine 1 saat kala kapanmaktadır. Şimdi, daha önce Ayasofya Kilisesi ve Ayasofya Camii isimli yazılarımda Roma ve Osmanlı dönemlerini ele aldığım mabede, bir de müze gözü ile bakalım.

Ayasofya Müzesi Mozaikleri

Dünyanın 8.harikası olarak kabul edilen Ayasofya müzesinin mozaikleri genel olarak 6.yy, 9.yy ve 12.yy’da yapılmışlardır. Müzenin; 10’u Roma dönemine ait, 1’i Osmanlılardan kalma olan, öne çıkan bazı mozaiklerini birlikte inceleyelim.

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (1)

6.Leon Af Dilerken – Ayasofya Müzesi

Sol tarafta gördüğünüz ve Ayasofya müzesinin İmparator Kapısı girişinde bulunan mozaikte, İmparator 6.Leon, Hazreti İsa’dan af dilerken betimlenmiş. İsa peygamberin sağında Meryem Ana, solundaysa Cebrail aleyhisselam bulunmaktadır. Hz İsa’nın elindeki metinde “Ben dünyanın nuruyum, barış sizinle olsun” yazmaktadır. 6.Leon, Ortodoks mezhebinin en fazla 3 evlilik kuralını çiğnemiş ve erkek çocuğu olmadığı için 4.evliliğini yapmıştır. Halkın ve din adamlarının onu affetmesi hasebiyle de bu mozaiği yaptırmıştır.

Sağ taraftaki mozaik, Ayasofya müzesinin güney giriş holünde

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (2)

Ayasofya ve İstanbul, Meryem Ana’ya Sunulurken

bulunan Sunu mozaiğidir. İç nartekste yer alan mozaikte, Meryem Ana değerli taşlarla süslü bir tahtta oturmaktadır. Kucağındaysa çocuk İsa bulunmaktadır. Başının iki yanındaki harelerde “Tanrı Anası” manasına gelen kısaltmalar yazmaktadır. Sağda İstanbul’un kurucusu İmparator Konstantin, Konstantinopolis’i; solda ise Ayasofya’nın kurucusu İmparator Jüstinyen, Ayasofya Katedrali’ni Hz Meryem’e sunarken görülüyor. Anlamıysa “şehir de, halk da inanç ta senin; her şey senin uğruna”dır. Meryem’in üstünde 10.yy Roma elbisesi vardır.

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (3)

Meryem Ana ve Hz İsa Mozaikleri

Yandaki görselde ise Ayasofya apsis mozaiklerinin ve ikonoklazma dönemi sonrası mozaiklerin ilki yer almaktadır. Apsis mimari bir kavramdır ve Vikipedi’de şu şekilde tanımlanmıştır: ”Hıristiyanlığın dini mabetleri olan kiliselerin sunak odasını kapsayan, çoğunlukla yarım daire planlı yapı unsuru”. İkonoklazma dönemi ise Hıristiyanlıkta kutsal kabul edilen kişilerin görsel tasvirlerin yasaklandığı dönemdir. Çok uzun sürmemiştir. Bu tasvirde yine Meryem’in kucağında İsa’yı görüyoruz. Tahtın üzerindeki minderlerde maça sembolü yer almaktadır. Her ikisinin de gözü, sol çaprazdaki kutsal melek Mikail’e dönüktür (artık yoktur).

Ayasofya müzesi içerişinde yer alan bir diğer tasvir de cennette tanrının tahtını koruyan meleklere

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (4)

Müzenin 6 Kanatlı Melekleri

aittir. 6 kanatlı melekler, Osmanlı döneminde kilise camiye çevrilirken baykuş zannedildikleri için tam olarak örtülmemiştirler. Yalnızca yüzleri, yıldız şeklinde levhalarla kapatılmıştır.

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (5)

Azizler ve Patrikler

Meleklerin yanı sıra patrikler de Ayasofya’nın duvarlarında kendilerine yer bulmuşlar. 1.nişte İstanbul Patriği İgnatius, 4.nişte yine İstanbul Patriği Aziz Johannes ve 6.nişte Antakya Patriği İgnatius; sol ellerinde İncil ve sağ elleri ile vaftiz hareketi yaparken görülüyorlar.

Ayasofya Müzesi Deisis Sahnesi Mozaiği

Gelelim Ayasofya’nın güneybatı duvarını süsleyen dünyaca ünlü Deisis sahnesi

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (6)

Kıyamet Günü Yakarması Mozaiği

mozaiğine… Mozaikte, ortada Hz İsa, sağında Hz Meryem ve solunda Hz Yahya görülmektedir. İsa Peygamber sağ eli ile vaftiz işareti yaparken sol elinde İncil’i tutmaktadır. Kıyamet günü Tanrı’dan ümmetin affı için yalvarma sahnesi canlandırılmıştır. Rönesans’ın başlangıcı da kabul edilen bu betimlemede Mona Lisa tablosundakiyle aynı teknik kullanılmıştır. Hz İsa’nın gözleri sizi, sağdan sola ya da soldan sağa giderken takip eder!

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (7)

Komnenoslar Ayasofya Müzesinde

Bu resimde ise İmparator 2. Yannis Komnenos ve eşi İrene, Meryem ve İsa ile birlikte görülmektedirler. Prens Aleksios ise panonun yanındaki payede yer almaktadır. Ayrı tutulmasının nedeni ise, mozaik yapılırken Komnenosların çocukları olan genç prens Aleksios’un verem hastası olduğunun bilinmesidir. Ailenin üzerinde ölümün gölgesi düşmesin diye bu yönteme başvurulmuş. Oğullarının adına ücretsiz hizmet veren bir hastane yaptıran imparator Meryem’e 1 kese altın, İmparatoriçe İrene ise belge sunarken betimlenmişler.

Ayasofya müzesi süslemeleri arasında en ilginç olanı belki de İmparatoriçe Zoe ile eşlerinin

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (8)

İmparatoriçe Zoe ve Eşleri

mozaiğidir. Eşleri diyorum çünkü Zoe zorla tahta oturutulur ve sevmediği birisyle evlendirilir. Süsleme tamamlandıktan sonra başka bir evlilik yapar. Vücut kalır fakat yüz değiştirilir. Aynı işlem 3.evliliğinde de uygulanır. Yani imparatorunu vücudu 1.eşe, yüzü ise 3.eşe aittir. Zoe’nin başının üstünde “çok dindar Auguste Zoe” imparatorun başının üstünde ise “Romalıların inançlı hükümdarı, Tanrı’nın İsa’sının kulu Konstantin Monomakhos” yazmaktadır. İsa Peygamberin yanlarında da “Jesus Christos”un kısaltmaları yazmaktadır.

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (9)

İmparator Alexandros

Ayasofya müzesi güney galerinin batı kısmında bir başka ilginç mozaik sergilemektedir bizlere: İmparator Alexandros. İlginç olan yani ise, yalnızca 1 yıl süreyle hükümdarlık yapan birisinin betimlemesinin neden Ayasofya’da yer aldığını kimsenin bilmemesidir

Roma dönemine ait son tasvirler, müzenin depo olarak kısmında yer almaktadır. Ziyaretçilere

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (10)

Ziyaretçilere Kapalı Alan

kapalı olan bu alanda İsa peygamber, Hazreti Meryem, Yahya peygamber ve havariler yer almaktadır.

Ayasofya’nın Tek Osmanlı Mozaiği: Sultan Tuğrası

Ayasofya Müzesi Mozaikleri (11)

Sultan Abdülmecit’in Mozaik Tuğrası

Osmanlı Devleti döneminde yapılan tek mozaik süsleme, Sultan Abdülmecit’in tuğrasıdır. Dış narteks ana giriş kapısında yer alan oval biçimdeki tuğra mozaiği, yere dökülen orijinal altın mozaik parçalarından yapılmıştır. Aslında Sultan Abdülmecit kendi tasvirinin yapılmasını ister. Fakat dönemin din adamları böylesi bir ibadethanede bunun uygun olmayacağını söyleyince o da tuğrasının yaptırılmasını ister.

Yazının, Ayasofya müzesi ziyaretlerinize anlam katmasını dilerim…

Desteğinizi bekliyoruz:
[Toplam:2    Ortalama:5/5]

Bir yorum ekleyin

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir